Δημαρχοκεντρικό σύστημα, εμμονή σε μια αποτυχημένη πολιτική λογική

ΑΘΗΝΑ. Ένα νέο θεσμικό πλαίσιο για τη λειτουργία της Τοπικής Αυτοδιοίκησης εγκρίθηκε από τη Βουλή με την ψήφιση του νέου Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Ο Κώδικας επιχειρεί να βάλει τέλος στην πολυνομία δεκαετιών, συγκεντρώνοντας σε ένα ενιαίο κείμενο τις βασικές διατάξεις που διέπουν δήμους και περιφέρειες, ενώ αλλάζει τον τρόπο εκλογής των αυτοδιοικητικών αρχών με την κατάργηση του δεύτερου γύρου.

Ο νέος Κώδικας αποτελείται από έξι βιβλία και 774 άρθρα, ενσωματώνοντας περίπου 2.000 διάσπαρτες διατάξεις που είχαν θεσπιστεί από την εποχή του «Καποδίστρια», του Κώδικα Δήμων και Κοινοτήτων και του «Καλλικράτη», αλλά και μεταγενέστερων νομοθετικών παρεμβάσεων. Σύμφωνα με το υπουργείο Εσωτερικών, στόχος είναι η δημιουργία ενός ενιαίου, σαφούς και λειτουργικού πλαισίου που θα περιορίζει τις αλληλοεπικαλύψεις, τις ερμηνευτικές ασάφειες και τη γραφειοκρατία.

Η σημαντικότερη αλλαγή αφορά την κατάργηση του δεύτερου γύρου στις δημοτικές και περιφερειακές εκλογές. Ο υπουργός Εσωτερικών Θοδωρής Λιβάνιος υποστήριξε ότι το ισχύον σύστημα είχε οδηγήσει σε πολύ χαμηλή συμμετοχή στις επαναληπτικές εκλογές και σε περιπτώσεις όπου ο τελικός νικητής συγκέντρωνε λιγότερες ψήφους από όσες είχε λάβει ο αντίπαλός του στον πρώτο γύρο. Παράλληλα, έκανε λόγο για περιορισμό των πολιτικών συναλλαγών και των έντονων αντιπαραθέσεων που αναπτύσσονταν στο μεσοδιάστημα μεταξύ των δύο Κυριακών.

Πέρα όμως από το εκλογικό σύστημα, ο νέος Κώδικας εισάγει σειρά θεσμικών αλλαγών. Για πρώτη φορά προβλέπεται η δυνατότητα διεξαγωγής συμβουλευτικών δημοτικών δημοψηφισμάτων με ηλεκτρονική ψηφοφορία, ενώ αναβαθμίζεται ο θεσμός των Συμβουλίων Νέων, επίσης με δυνατότητα ηλεκτρονικής συμμετοχής.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στον ψηφιακό μετασχηματισμό της Αυτοδιοίκησης, με την ανάπτυξη ηλεκτρονικών εφαρμογών που θα διευκολύνουν τόσο τη συμμετοχή των πολιτών όσο και την καθημερινή εξυπηρέτησή τους. Παράλληλα, ενισχύονται οι υποχρεώσεις δημοσιοποίησης των αποφάσεων, η λογοδοσία των αιρετών και οι μηχανισμοί ελέγχου, με στόχο τη μεγαλύτερη διαφάνεια στη λειτουργία των ΟΤΑ.

Ο Κώδικας επιχειρεί επίσης να αποσαφηνίσει τις αρμοδιότητες δήμων και περιφερειών, να οργανώσει σε ενιαίο πλαίσιο την οικονομική διοίκηση, τις δημόσιες συμβάσεις και τη διαχείριση της περιουσίας τους, καθώς και να θεσπίσει αντικειμενικό σύστημα ελέγχου νομιμότητας των αποφάσεων μέσω ειδικής υπηρεσίας και ολοκληρωμένου πληροφοριακού συστήματος.

Κατά τη συζήτηση στη Βουλή, ο υπουργός Εσωτερικών απέρριψε την πρόταση του ΠΑΣΟΚ για απόδοση των εσόδων από τον ΕΝΦΙΑ στους δήμους, εκτιμώντας ότι θα δημιουργούσε μεγάλες οικονομικές ανισότητες μεταξύ εύπορων και λιγότερο εύπορων περιοχών. Αναγνώρισε επίσης ότι το σύστημα διοίκησης εξακολουθεί να είναι «δημαρχοκεντρικό», επισημαίνοντας πως οι πολίτες γνωρίζουν κυρίως τον δήμαρχο ή τον περιφερειάρχη και πολύ λιγότερο τα συλλογικά όργανα της Αυτοδιοίκησης.

Παράλληλα ανακοίνωσε ότι το επόμενο διάστημα θα προχωρήσουν περισσότερες από 9.000 μόνιμες προσλήψεις προσωπικού σε παιδικούς και βρεφονηπιακούς σταθμούς, ενώ υποστήριξε ότι τα τελευταία χρόνια έχει αυξηθεί η χρηματοδότηση των δήμων μέσω των Κεντρικών Αυτοτελών Πόρων.

Με την ψήφιση του νέου Κώδικα η κυβέρνηση επιδιώκει να δημιουργήσει ένα πιο απλό, ενιαίο και ψηφιακά οργανωμένο μοντέλο λειτουργίας της Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Ωστόσο, οι αλλαγές στον τρόπο εκλογής των αυτοδιοικητικών αρχών και η συγκέντρωση σημαντικών αρμοδιοτήτων στα πρόσωπα των δημάρχων και των περιφερειαρχών αναμένεται να συνεχίσουν να αποτελούν αντικείμενο έντονης πολιτικής συζήτησης κατά την εφαρμογή του νέου θεσμικού πλαισίου.