Το Ιόνιο στο μάτι της γεωπολιτικής θύελλας

ΚΕΡΚΥΡΑ. Η γεωπολιτική σημασία του Ιονίου αλλάζει. Η Κέρκυρα μπορεί να απέχει εκατοντάδες μίλια από τα πολεμικά μέτωπα της Μέσης Ανατολής και της Μαύρης Θάλασσας, όμως βρίσκεται πλέον πάνω στη δυτική απόληξη ενός τεράστιου τόξου στο οποίο διακυβεύονται η ασφάλεια της ναυσιπλοΐας, η τροφοδοσία της Ευρώπης με ενέργεια και οι νέες ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο.

Η σημαντικότερη εξέλιξη αυτή τη στιγμή δεν βρίσκεται καν στο Αιγαίο. Βρίσκεται πολύ ανατολικότερα. Ο πόλεμος με το Ιράν έχει περιορίσει δραματικά την εμπορική κίνηση από τα Στενά του Ορμούζ, ενώ η νέα κλιμάκωση στην Υεμένη πιέζει και τη δεύτερη μεγάλη θαλάσσια αρτηρία, το Μπαμπ ελ Μαντέμπ και την Ερυθρά Θάλασσα.

Σύμφωνα με στοιχεία των Kpler και LSEG και τους Reuters, μόλις 17 εμπορικά πλοία διέσχισαν το Ορμούζ το Σαββατοκύριακο, έναντι περίπου 125 ημερησίως πριν από την έναρξη του πολέμου ΗΠΑ–Ισραήλ με το Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου. Η ίδια πηγή καταγράφει προβλήματα και στη διαδρομή της Ερυθράς Θάλασσας.

Ο πόλεμος ξανασχεδιάζει τους δρόμους της ενέργειας

Αυτό είναι το στοιχείο που ενδιαφέρει άμεσα την Ευρώπη – και εμμέσως πλέον το Ιόνιο.

Οι πετρελαϊκές εταιρείες έχουν αναγκαστεί να δημιουργήσουν ένα ιδιότυπο σύστημα μεταφόρτωσης πετρελαίου από πλοίο σε πλοίο έξω από το Ομάν. Το Reuters υπολογίζει ότι περίπου 2,5 εκατ. βαρέλια ημερησίως θα διακινηθούν τον Σεπτέμβριο με τέτοιες μεταφορτώσεις, ενώ τα ναύλα για μεγάλα δεξαμενόπλοια από τον Κόλπο προς την Κίνα έχουν ξεπεράσει τα 30 δολάρια ανά βαρέλι.

Η αναστάτωση έχει φτάσει ήδη στην ευρωπαϊκή αγορά. Σύμφωνα με σημερινό δημοσίευμα του Reuters, η Ευρώπη αναμένεται να παρουσιάσει στο τέταρτο τρίμηνο έλλειμμα αεροπορικών καυσίμων περίπου 510.000 βαρελιών ημερησίως, καθώς ο πόλεμος έχει περιορίσει περίπου στο μισό τις παραδοσιακές εισαγωγές της από τη Μέση Ανατολή.

Επομένως η συζήτηση για νέες και ασφαλέστερες ενεργειακές πηγές και διαδρομές δεν είναι πλέον θεωρητική.

Και ξαφνικά το Ιόνιο αποκτά άλλη αξία

Εδώ βρίσκεται η σύνδεση με την Κέρκυρα. Στα δυτικά των Διαποντίων βρίσκεται το Block 2, όπου έχει επανέλθει έπειτα από δεκαετίες η προοπτική πραγματικής ερευνητικής γεώτρησης. Το Reuters είχε ήδη επισημάνει τη στροφή της ελληνικής ενεργειακής πολιτικής, συνδέοντάς την ευθέως με την ευρωπαϊκή αναζήτηση ενεργειακής ασφάλειας μετά τον πόλεμο στην Ουκρανία.

Το Block 2, με ExxonMobil, Energean και Helleniq Energy, έχει αναφερθεί ότι ενδέχεται να διαθέτει δυνητικούς πόρους έως και 200 δισ. κυβικών μέτρων φυσικού αερίου. Πρόκειται όμως για εκτίμηση γεωλογικού δυναμικού και όχι για επιβεβαιωμένο κοίτασμα: μόνο η γεώτρηση μπορεί να δείξει αν υπάρχει εκμεταλλεύσιμη ποσότητα και με ποιο κόστος. Η έναρξη των διερευνητικών γεωτρήσεων αναφέρεται για τον Απρίλιο του 2027 και, ακόμη και σε περίπτωση εμπορικής ανακάλυψης, πιθανή παραγωγή όχι πριν από το 2030.

Η σημασία του στοιχείου αυτού αυξάνεται υπό το φως των σημερινών εξελίξεων. Μόλις πριν από μία εβδομάδα ο επικεφαλής του παγκόσμιου τομέα φυσικού αερίου της Chevron χαρακτήρισε, μιλώντας στο Reuters, την Ανατολική Μεσόγειο περιοχή ιδιαίτερου ενδιαφέροντος για την εταιρεία, εξηγώντας ότι οι κρίσεις στην Ουκρανία και στη Μέση Ανατολή ενισχύουν την ανάγκη διαφοροποίησης των πηγών φυσικού αερίου.

Έτσι η γεώτρηση δυτικά της Κέρκυρας αποκτά διάσταση πολύ ευρύτερη από μια ελληνική ενεργειακή επένδυση.

Η Ελλάδα ανάμεσα σε δύο πολεμικά τόξα

Στον βορρά, την ίδια στιγμή, η Μαύρη Θάλασσα γίνεται περισσότερο και όχι λιγότερο επικίνδυνη.

Στις 18 Σεπτεμβρίου το Reuters μετέδωσε ότι η ασφαλιστική αγορά του Λονδίνου επέκτεινε τη ζώνη υψηλού πολεμικού κινδύνου σε ολόκληρη τη Μαύρη Θάλασσα, μετά την αύξηση των επιθέσεων εναντίον εμπορικών πλοίων. Η περιοχή αποτελεί κρίσιμο πέρασμα για σιτηρά, αργό πετρέλαιο και πετρελαϊκά προϊόντα.

Η Ελλάδα βρίσκεται έτσι γεωγραφικά ανάμεσα σε δύο μεγάλες ζώνες ανασφάλειας: Μαύρη Θάλασσα–Ουκρανία στον βορρά και Μέση Ανατολή–Περσικός Κόλπος–Ερυθρά Θάλασσα στον νότο και ανατολικά.

Ανάμεσά τους βρίσκεται η Μεσόγειος.

Και στη δυτική πύλη αυτού του χώρου βρίσκονται το Ιόνιο και η Αδριατική.

Ανατολική Μεσόγειος: αλλάζουν και οι συμμαχίες

Υπάρχει όμως και δεύτερη μεταβολή. Η περιφερειακή αρχιτεκτονική ασφαλείας αλλάζει. Ελλάδα, Κύπρος και Ισραήλ έχουν αποφασίσει να ενισχύσουν μέσα στο 2026 τις κοινές αεροπορικές και ναυτικές ασκήσεις τους. Το Reuters έχει καταγράψει κοινό σχέδιο αμυντικής συνεργασίας των τριών χωρών, καθώς και σχεδιασμό για στενότερη συνεργασία στη θαλάσσια ασφάλεια και στις ενεργειακές διασυνδέσεις.

Παράλληλα, η Συρία έχει μετατραπεί σε σημείο όπου συναντώνται τα συμφέροντα Ισραήλ και Τουρκίας. Είναι χαρακτηριστικό ότι στις αμερικανικής διαμεσολάβησης συνομιλίες Συρίας–Ισραήλ τον Αύγουστο συζητήθηκε, σύμφωνα με το Reuters, ακόμη και η ανάγκη να αποτραπεί η μεταφορά της ισραηλινοτουρκικής αντιπαράθεσης στο συριακό έδαφος.

Την ίδια ώρα η Άγκυρα διατηρεί τη συμμετοχή της στο ΝΑΤΟ αλλά διευρύνει ταυτόχρονα τις επιλογές της. Στις αρχές Σεπτεμβρίου ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν δήλωσε ότι η Τουρκία θα μπορούσε να εξετάσει ακόμη και πλήρη ένταξη στον Οργανισμό Συνεργασίας της Σαγκάης, στον οποίο πρωταγωνιστούν Κίνα και Ρωσία, διευκρινίζοντας πάντως ότι κάτι τέτοιο δεν θα σήμαινε αποχώρηση από τη Δύση.

Από τα Διαπόντια περνά πλέον κάτι μεγαλύτερο

Αυτό είναι ίσως το κρίσιμο σημείο για την Κέρκυρα. Το Block 2 δεν βρίσκεται πια στο ίδιο διεθνές περιβάλλον στο οποίο σχεδιάστηκε. Η ενεργειακή κρίση μετά την Ουκρανία, ο πόλεμος με το Ιράν, τα προβλήματα στα δύο μεγάλα περάσματα του Ορμούζ και του Μπαμπ ελ Μαντέμπ και η αναζήτηση εναλλακτικών πηγών ενέργειας έχουν μεταβάλει τα δεδομένα.

Αυτό δεν αποδεικνύει ότι το Block 2 είναι οικονομικά βιώσιμο ούτε ακυρώνει τις περιβαλλοντικές ενστάσεις για μια γεώτρηση σε μια ιδιαίτερα ευαίσθητη θαλάσσια περιοχή. Εξηγεί όμως γιατί το ενδιαφέρον για τους υδρογονάνθρακες του Ιονίου αποκτά σήμερα διαφορετικό στρατηγικό βάρος.

Και υπάρχει μια ακόμη παράμετρος: η Κέρκυρα βρίσκεται στην είσοδο της Αδριατικής, πάνω στον θαλάσσιο άξονα που συνδέει την Ανατολική Μεσόγειο με την Ιταλία και την Κεντρική Ευρώπη. Όσο οι παραδοσιακές ενεργειακές και εμπορικές οδοί της Ανατολής γίνονται ακριβότερες και επισφαλέστερες, τόσο περισσότερο αυξάνεται η σημασία της διαφοροποίησης πηγών και διαδρομών.

Γι' αυτό η συζήτηση που γίνεται σήμερα στα Διαπόντια για τη γεώτρηση δεν είναι απλώς τοπική.

Η Κέρκυρα βρίσκεται στο δυτικό άκρο μιας γεωπολιτικής αλυσίδας που αρχίζει πλέον από το Ιράν και το Ορμούζ, περνά από την Ανατολική Μεσόγειο και καταλήγει στο Ιόνιο και στην Αδριατική.