Ανοιχτή επιστολή στον Βρετανό κινηματογραφιστή «της Οδύσσειας» Κρίστοφερ Νόλαν

Αξιότιμε κύριε Νόλαν,

Με μεγάλη αγωνία ανέμενα να δω τη νέα σας ταινία «η οδύσσεια».

 Ως ένας απλός θεατής και όχι ως κριτικός κινηματογράφου γενικά μου άρεσε και συγχαρητήρια που φέρατε πάλι στην παγκόσμια επικαιρότητα την Οδύσσεια του Ομήρου.

 Η επιστολή μου δεν προτίθεται να διορθώσει αλλά να συμπληρώσει στην ταινία σας. Από τις κριτικές δημοσιεύσεις στο γραπτό και ηλεκτρονικό τύπο για την ταινία σας, αρκετοί από αυτούς στάθηκαν στην απουσία του νησιού των Φαιάκων, πριν καταλήξει ο Οδυσσέας στην αγαπημένη του Ιθάκη.

 Αυτή είναι και η δική μου ένσταση πάνω στην ταινία σας, διότι αποδυνάμωσε το έπος. 

Οι 24 ραψωδίες της Οδύσσειας ομαδοποιήθηκαν σε τρεις (3) μεγάλες ενότητες. Η πρώτη (α-δ) ονομάστηκε Τηλεμάχεια γιατί το κεντρικό πρόσωπο είναι ο Τηλέμαχος.  

Η δεύτερη (ε-ν209) ονομάστηκε Φαιακίδα γιατί σ’ αυτή εξιστορείται η αναχώρηση του Οδυσσέα από το νησί της Καλυψούς προς το νησί των Φαιάκων.

Η τρίτη (ν210-ω) ονομάστηκε Μνηστηροφονία που προετοιμάζεται ο φόνος των μνηστήρων.

Στην πρώτη και στην Τρίτη ενότητα κυριαρχούν ο πόλεμος, οι φόνοι, οι θάνατοι και η περιπέτεια. Στη δεύτερη κυριαρχεί η γαλήνη, η φιλοξενία, τα φαγοπότια, η μουσική και ο χορός και λείπει εντελώς από την ταινία σας. Σίγουρα είναι δικαίωμά σας. Αν από τα 30 λεπτά που διαθέσατε να σκοτώσει ο Οδυσσέας τους μνηστήρες, 2 λεπτά για τους Φαίακες δεν νομίζω ότι θα αποδυνάμωνε το δικό σας αφήγημα.

Ο Όμηρος, μέσα από την Οδύσσεια, επέλεξε την Κέρκυρα για να υμνήσει μία από τις σημαντικότερες αξίες του ελληνικού πολιτισμού: τη φιλοξενία.

Στο πρόσωπο του Οδυσσέα, του διασημότερου ίσως ταξιδιώτη της παγκόσμιας λογοτεχνίας, ο ποιητής αποτυπώνει την ανθρώπινη ανάγκη για προστασία, φροντίδα και αποδοχή.

Ιδιαίτερη σημασία έχει το γεγονός ότι το 1/3 της Οδύσσειας εξελίσσεται στο νησί των Φαιάκων και το σημαντικό μέρος της αφήγησης εκτυλίσσεται εδώ, το οποίο η ιστορική και πολιτισμική παράδοση ταυτίζει με την Κέρκυρα. Εκεί περιγράφεται με εντυπωσιακή λεπτομέρεια η τελετουργία της φιλοξενίας, μία διαδικασία που ξεκινά από την υποδοχή του ξένου, και ολοκληρώνεται με δώρα και με την ασφαλή μεταφορά του στον προορισμό του.

Κύριε Νόλαν,

Αν ο Οδυσσέας όπως παρουσιάσατε στην ταινία σας πήγαινε απευθείας από το νησί της Καλυψούς στην Ιθάκη, θεωρείτε ότι το έπος Οδύσσεια του Ομήρου, θα κατείχε την πρώτη θέση στην παγκόσμια λογοτεχνία; Σίγουρα όχι διότι θα ήταν ελλιπές.

Πριν από περίπου 3000 χρόνια, ο Όμηρος επέλεξε το νησί των Φαιάκων για να τοποθετήσει μία από τις αυθεντικές στιγμές της Οδύσσειας.

Ο Οδυσσέας, εξαντλημένος από το ταξίδι του, ναυαγός, μόνος και άγνωστος, φθάνει στις ακτές ενός τόπου που δεν γνωρίζει. Δεν τον υποδέχονται στρατοί. Τον υποδέχεται μία νέα κοπέλα. Η Ναυσικά. Μία μορφή που δεν ξεχωρίζει για τη δύναμή της αλλά για κάτι πολύ σπουδαιότερο. Την ανθρωπιά της. Στη συνάντηση συμπυκνώνεται ένα διαχρονικό μήνυμα που εξακολουθεί να αφορά τον σύγχρονο κόσμο. Ότι ο πολιτισμός αρχίζει τη στιγμή που ο άνθρωπος αναγνωρίζει τον άνθρωπο. Ότι η φιλοξενία δεν είναι απλώς κοινωνική υποχρέωση. Είναι πράξη πολιτισμού. Από εκείνη τη στιγμή μέχρι σήμερα, η Κέρκυρα συνεχίζει να αφηγείται την ίδια ιστορία με διαφορετικούς πρωταγωνιστές. Άλλοτε μέσα από ταξιδιώτες άλλοτε μέσα από πρόσφυγες. Άλλοτε μέσα από εκατομμύρια επισκέπτες που αναζητούν έναν τόπο ομορφιάς, ηρεμίας και ανθρώπινης επαφής.

Υπάρχουν τόποι που τους ανακαλύπτουν οι χάρτες. Υπάρχουν τόποι που τους ανακαλύπτει η ιστορία. Και υπάρχουν τόποι που τους ανακαλύπτει η φαντασία. Η Κέρκυρα ανήκει και στις τρεις κατηγορίες.

Οι περισσότεροι σταθμοί κατά την επιστροφή του Οδυσσέα είναι επικίνδυνοι και περιπετειώδεις. Συνάντησε  τους Κύκλωπες, τους Λαιστρυγόνες, τις Σειρήνες και τους Μνηστήρες. Πράγματι τους παρουσιάζεται μ’ έναν εντυπωσιακό τρόπο στην ταινία σας. Σ’ αυτό το σημείο μου επιτρέπεται να κάνω μία υπόθεση. Αν οι Φαίακες αντιμετώπιζαν τον Οδυσσέα με εχθρική και απειλητική διάθεση τότε είμαι βέβαιος ότι και οι Φαίακες θα είχαν δώσει τις εξετάσεις τους και θα είχαν μία θέση στην ταινία σας.

Η διαφορά της Ιλιάδας από την Οδύσσεια είναι ότι η πρώτη προκαλεί πολεμοχαρή συναισθήματα ενώ η δεύτερη διαπραγματεύεται τον νόστο, την ταυτότητα, τον πειρασμό, την επιμονή και την φιλοξενία.

Στην εποχή μας χρειάζεται περισσότερο από ποτέ σύμβολα που ενώνουν αντί να χωρίζουν. Σύμβολα που δεν δοξάζουν τη σύγκρουση αλλά τη συνάντηση.

Σύμβολα που δεν εξυμνούν τη δύναμη, αλλά την ΑΝΘΡΩΠΙΑ. Η οικοδέσποινα Ναυσικά της Κέρκυρας ανήκει σ’ αυτή την κατηγορία.

Με μεγάλη εκτίμηση, Δρ. ΚΩΣΤΑΣ ΤΣΟΥΜΑΝΗΣ