Ο Τύπος στη δίκη – και η δίκη του Τύπου

Η περιορισμένη πρόσβαση των δημοσιογράφων στη δίκη για την τραγωδία των Τεμπών δεν είναι τεχνικό ζήτημα οργάνωσης της διαδικασίας. Είναι ζήτημα δημοκρατίας.

Καμία δίκη –και πολύ περισσότερο μια δίκη με τόσο βαρύ κοινωνικό ενδιαφέρον– δεν αφορά μόνο τους διαδίκους. Αφορά την κοινωνία. Και η κοινωνία δεν μπορεί να είναι παρούσα παρά μόνο μέσω της ενημέρωσης. Όταν αυτή περιορίζεται, περιορίζεται αναπόφευκτα και η δημόσια λογοδοσία.

Η Δικαιοσύνη δεν απονέμεται στα τηλεοπτικά πάνελ ούτε υπόκειται σε λαϊκή επικύρωση. Η θεσμική της νομιμοποίηση είναι δεδομένη. Όμως η κοινωνική της νομιμοποίηση –η εμπιστοσύνη ότι η διαδικασία είναι δίκαιη και διαφανής– κατακτάται, και μάλιστα διαρκώς.

Εδώ εντάσσεται ο ρόλος του Τύπου. Όχι ως «τέταρτη εξουσία» που αποφασίζει, αλλά ως ο χώρος όπου η κοινωνία βλέπει και κρίνει. Στη γλώσσα του Jürgen Habermas, πρόκειται για τη δημόσια σφαίρα: το πεδίο όπου οι θεσμικές πράξεις μεταφράζονται σε κοινή εμπειρία.

Όταν η πρόσβαση περιορίζεται, η δημόσια σφαίρα συρρικνώνεται. Η ενημέρωση γίνεται αποσπασματική και το κενό γεμίζει με φήμες και καχυποψία. Η διαφάνεια δεν είναι πολυτέλεια· είναι όρος εμπιστοσύνης.

Υπάρχει, βεβαίως, και το αντίστροφο όριο. Οι δίκες δεν μπορούν να μετατρέπονται σε θέαμα ούτε οι εμπλεκόμενοι σε υλικό κατανάλωσης. Η λύση, όμως, δεν είναι ο περιορισμός της δημοσιότητας, αλλά η υπεύθυνη άσκησή της.

Την ίδια στιγμή, δεν μπορεί να αγνοηθεί η εκμετάλλευση της κοινωνικής προσδοκίας για απονομή δικαιοσύνης μέσω σαρωτικών πολιτικών κελευσμάτων. Όταν η δίκη γίνεται πεδίο πίεσης και προειλημμένων ετυμηγοριών, θολώνει η διάκριση των εξουσιών και υπονομεύεται η ίδια η εμπιστοσύνη στη διαδικασία.

Η ισορροπία είναι δύσκολη, αλλά αναγκαία: ούτε «δίκη των καναλιών», ούτε δίκη πίσω από κλειστές πόρτες.

Ο Τύπος δεν ζητά ρόλο δικαστή. Ζητά να είναι παρών.