Κοινή λογική ή κοινή διολίσθηση;

Η επίκληση της «κοινής λογικής» στην υπόθεση του άλσους ακούγεται εκ πρώτης όψεως καθησυχαστική. Ποιος θα διαφωνούσε με μια λύση που θέλει «και πράσινο και επιχειρήσεις»; Κι όμως, πίσω από αυτή τη φαινομενικά ισορροπημένη διατύπωση ελλοχεύει ο κίνδυνος να ανοίξει μια πόρτα που δύσκολα θα ξανακλείσει. Οι κοινόχρηστοι χώροι δεν είναι πεδίο διαρκούς διαπραγμάτευσης. Η αξία τους δεν μετριέται με όρους τετραγωνικών εκμετάλλευσης ούτε με τον αριθμό των αδειών που μπορούν να φιλοξενήσουν. Είναι συλλογικά αγαθά, με περιβαλλοντική, κοινωνική και πολιτισμική σημασία, που προϋποθέτουν σαφή όρια και όχι «ευέλικτες» ερμηνείες.

Η εμπειρία δείχνει ότι κάθε «μικρή εξαίρεση» γίνεται εύκολα προηγούμενο. Η επίκληση του παραδείγματος της Σπιανάδας είναι ενδεικτική: μια ρύθμιση «μερικής συνάφειας» με υπαίθριο πάρκιν οδήγησε σε αλλοίωση ενός εμβληματικού χώρου, μέσα από μια διαδικασία σταδιακής αποδοχής του λιγότερο καλού ως αναγκαίου. Αυτό ακριβώς είναι το πρόβλημα με τις λεγόμενες σολομώντειες λύσεις: δεν λύνουν το ζήτημα, το μεταθέτουν, επιτρέποντας τη φθορά να εγκαθίσταται σιωπηρά.

Όταν η «κοινή λογική» μεταφράζεται σε ανοχή της εμπορικής εκμετάλλευσης εντός ευαίσθητων χώρων, τότε παύει να είναι κοινή· γίνεται εργαλείο νομιμοποίησης μιας διολίσθησης. Σήμερα τα 45 τετραγωνικά, αύριο η εξαίρεση στον αριθμό, μεθαύριο η αλλαγή χρήσης. Το επιχείρημα είναι πάντα το ίδιο: να μη θιγεί κανείς. Το αποτέλεσμα, όμως, είναι να θίγεται το ίδιο το δημόσιο συμφέρον.

Η προστασία των κοινόχρηστων χώρων απαιτεί σαφήνεια και πολιτικό θάρρος. Όχι ισορροπίες που ικανοποιούν προσωρινά όλους, αλλά αποφάσεις που διασφαλίζουν το μέλλον. Γιατί αν κάτι χρειάζεται σήμερα, δεν είναι περισσότερη «ευελιξία», αλλά ένα καθαρό όριο: μέχρι εδώ.