Το Ηθικό Μειονέκτημα της Αριστεράς

Είναι ηθικό πλεονέκτημα το να σκέφτεσαι και να σχεδιάζεις με όρους κοινωνίας και όχι με όρους αγοράς. Η νόμοι της αγοράς είναι ψυχροί και απρόσωποι. Οι νόμοι της αγοράς κατανέμουν τους πόρους άδικα. Το μοντέλο της ελεύθερης αγοράς είναι αυτό που επέτρεψε στον Ίλον Μασκ να έχει ετήσιο ατομικό εισόδημα (δηλαδή, αύξηση της περιουσίας του μέσα σε έναν χρόνο) μεγαλύτερο από το ετήσιο εισόδημα όλων των Βαλκανίων (της Ελλάδας περιλαμβανομένης!). Τι σημαίνει, όμως, από την άλλη, το να σκέφτεσαι και να σχεδιάζεις με όρους κοινωνίας – δηλαδή Αριστεράς; Μήπως αποτελεί μειονέκτημα το να επαναπαύεσαι σε ένα πλεονέκτημα.

Η Αριστερά είχε πάντα ένα πρόβλημα στην διατύπωση του πολιτικού της αφηγήματος. Το αφήγημά της είναι μακροσκελές και δαιδαλώδες και ο αφηγητής χάνεται στην Βαβέλ των διαφορετικών κατανοήσεων και ερμηνειών. Στο πλαίσιο ενός «συλλογικού» κομματικού οργάνου, ο κάθε αριστερός αφηγητής έχει την δική του αποκλειστική ερμηνεία, που απέχει παρασάγγες από την ερμηνεία του επόμενου αριστερού αφηγητή. Τα «συλλογικά» όργανα αδυνατούν να συνεννοηθούν και τότε προκύπτει η ανάγκη μιας «συνθετικής» απόφασης που είναι πάντα άνευρη, πάντα γεμάτη με ανιαρές κοινοτοπίες και πόθους ευσεβείς – δηλαδή μια απόφαση χωρίς αρχή, μέση και τέλος.

Και τότε εμφανίζεται το φαινόμενο της διάσπασης και, αργότερα, της πολυδιάσπασης (μέχρις ατόμου!). Ο καθένας την δική του ερμηνεία την κάνει κόμμα. Το κάθε τέτοιο κόμμα φροντίζει να καταστήσει την «ιδεολογία» του τόσο διακριτά «καθαρή», ώστε να μην υπάρξει καμία παρεξήγηση σύγχυσης «ιδεολογικής» με κάποιο όμορό του κόμμα και κάποια όμορή του «ιδεολογία». Η «καθαρότητα των θέσεων»! Το ζήτημα θυμίζει θεολογικές διαμάχες του Μεσαίωνα και χρήζει έρευνας που εκφεύγει του παρόντος. 

Η υποκειμενική τάση της Αριστεράς είναι να γίνει μια μέρα μεγάλη και να κυβερνήσει. Η αντικειμενική, όμως, τάση της Αριστεράς (αυτό δηλαδή που τελικά της συμβαίνει) είναι η συρρίκνωσή της μέχρι να γίνει ελάχιστη και άρα – επιτέλους! – πιο μονολιθική και «ριζοσπαστική». Τα αριστερά εξωκοινοβουλευτικά κόμματα – που είναι πολύ περισσότερα των αριστερών κοινοβουλευτικών – θα συνεχίσουν να διασπώνται αενάως. Και όσο πιο μικρά γίνονται τόσο πιο εύκολα διασπώνται.

Η φαντασίωση ενός εξωκοινοβουλευτικού αριστερού κόμματος, δηλαδή ενός κόμματος του 1% ή του 0,1%, είναι ότι σύντομα θα πάρει την εξουσία και ότι γι αυτό είναι απαραίτητη η πολιτική παρουσία του. Σου λένε με ύφος συνομιλητή της Ιστορίας: «Θα διαμορφωθούν κάποια στιγμή οι κατάλληλες συνθήκες και τότε εμείς θα είμαστε έτοιμοι να καταλάβουμε την εξουσία. Το έκαναν οι Μπολσεβίκοι το 1917, θα το κάνουμε κι εμείς όταν μας καλέσει η ίδια η Ιστορία.» Μόνο που η Ιστορία επαναλαμβάνεται την πρώτη φορά σαν τραγωδία, την δεύτερη σαν φάρσα, όπως έγραφε στην «18η Μπρυμαίρ» ο Κάρολος Μαρξ.

Ας τελειώσουμε όπως ξεκινήσαμε: Παραμένει ηθικό πλεονέκτημα το να σκέφτεσαι και να σχεδιάζεις με όρους κοινωνίας και όχι με όρους αγοράς. Στο κάτω-κάτω, το «αόρατο χέρι» της ελεύθερης αγοράς δεν ήταν ποτέ αυτό που περιέγραψε ο κλασικός Άνταμ Σμιθ, δηλαδή ένα χέρι που κατανέμει δίκαια τους πόρους. Ήταν και παραμένει αόρατο διότι απλώς πρόκειται για την «χειραψία κάτω από το τραπέζι» (Alain Lipietz, 1990). Μια κακόβουλη και παράνομη χειραψία που κατανέμει άδικα τους πόρους.

ΥΓ.1: Για διεισδυτικότερη ματιά στην πολυδιάσπαση της Αριστεράς σε «σέχτες» και «γκρουπούσκουλα» δες την αλληγορική, σατιρική ταινία των Μόντυ Πάιθον «Η Ζωή του Μπράιαν» (1979).

ΥΓ.2: Ο Τσίπρας, απηυδισμένος με την διαλυτική πολυφωνία και παραφωνία των «τάσεων» και «συνιστωσών» που αντιμετώπιζε στα υπουργικά συμβούλια και με ανάμικτο συναίσθημα πίκρας και χιούμορ, μονολογούσε: «Τι τραβάω!» Σκέψου αλήθεια να προεδρεύεις ενός συμβουλίου με Λαφαζάνη, Βαρουφάκη, Δραγασάκη, Πολάκη, Παππά, Κοτζιά και με την πρόεδρο Κωνσταντοπούλου να σε περιμένει αγριεμένη στην γωνία της Βουλής! Κάπως έτσι τους έστειλε όλους στον εξώστη (μεταφορικά και κυριολεκτικά) και ησύχασε.  

ΥΓ.3: Τα ως άνω περιγραφέντα μειονεκτήματα της Αριστεράς είναι ελάσσονα σε σχέση με το μείζον. Το μεγαλύτερο ηθικό μειονέκτημα της ιστορικής Αριστεράς είναι η μετατροπή των μεγάλων ουτοπιών περί ιδανικά δίκαιων κοινωνιών σε πολιτικό πρόγραμμα. Η ετερογονία των σκοπών (δηλαδή το να επιτυγχάνεται τελικά το αντίθετο από αυτό που αρχικά επιδιώχθηκε) είναι ίδιον των ουτοπικών εγχειρημάτων από την εποχή του Τόμας Μουρ μέχρι τις ημέρες μας.