Η οικολογία των μικρών και η ανάπτυξη των μεγάλων

Δεν είναι περίεργο που στην Κέρκυρα ολοένα και περισσότεροι αντιμετωπίζουν με καχυποψία κάθε νέα πρωτοβουλία προστασίας του περιβάλλοντος. Όχι επειδή αδιαφορούν για το τοπίο που αποτελεί το μεγαλύτερο συγκριτικό πλεονέκτημα του νησιού, αλλά επειδή έχουν πειστεί ότι οι κανόνες δεν ισχύουν με τον ίδιο τρόπο για όλους.

Η υπόθεση του Χαλικούνα είναι χαρακτηριστική. Μια περιοχή μοναδικής οικολογικής αξίας, ενταγμένη στο Natura 2000 και πλέον στο καθεστώς των «Απάτητων Παραλιών», βρέθηκε στο επίκεντρο μιας σύγκρουσης ανάμεσα στην ανάγκη προστασίας και στην αγωνία των τοπικών κοινωνιών για την οικονομική τους επιβίωση. 

Το ίδιο μοτίβο επανέρχεται και αλλού. Στη Γαρίτσα, όπου η συζήτηση για αγκυροβόλιο ή μαρίνα συναντά τις αντιδράσεις όσων ζητούν θεσμική προστασία του ιστορικού όρμου. Στα άλση, όπου οι μικρές επιχειρήσεις βρίσκονται αντιμέτωπες με ένα αυστηρό νομικό πλαίσιο. Στις παραλιακές ζώνες, στις χρήσεις γης, στις αδειοδοτήσεις.

Το πρόβλημα δεν είναι η προστασία. Είναι η αίσθηση ότι αυτή λειτουργεί ως φίλτρο. Για τον μικρό επιχειρηματία οι διαδικασίες γίνονται σχεδόν αξεπέραστες. Η γραφειοκρατία πολλαπλασιάζεται, οι γνωμοδοτήσεις διαδέχονται η μία την άλλη, οι απαγορεύσεις εμφανίζονται αδιαπέραστες. Όταν όμως στο τραπέζι βρίσκονται μεγάλα επενδυτικά σχέδια ή ισχυρά επιχειρηματικά συμφέροντα, οι ίδιες διατάξεις αποκτούν αξιοσημείωτη ελαστικότητα. Οι εξαιρέσεις βρίσκονται, οι ερμηνείες αλλάζουν, οι διαδικασίες επιταχύνονται.

Έτσι, η αντίδραση του μικρού δεν στρέφεται τελικά εναντίον της αδικίας αλλά εναντίον της ίδιας της προστασίας. Και αυτή ακριβώς η δυσφορία αξιοποιείται ως επιχείρημα για μια γενικευμένη απορρύθμιση. Αντί να απαιτηθεί ίση εφαρμογή των κανόνων, ζητείται η χαλάρωσή τους συνολικά. Εκεί ακριβώς αρχίζουν να κερδίζουν οι μεγάλοι.

Το αποτέλεσμα είναι διπλή απώλεια. Το περιβάλλον αποδυναμώνεται και η τοπική οικονομία βλέπει τον φυσικό της πόρο να συγκεντρώνεται σταδιακά σε λιγότερα χέρια. Οι μικροί χάνουν και από τον περιορισμό και από την απελευθέρωση.

Η ανάπτυξη, όμως, δεν μπορεί να είναι προνόμιο ούτε η προστασία προπέτασμα καπνού. Οι νόμοι δεν μπορεί να γίνονται ακορντεόν: να συστέλλονται απέναντι στον αδύναμο και να διαστέλλονται μπροστά στον ισχυρό. Αν η Κέρκυρα θέλει πραγματικά ένα σύγχρονο μοντέλο ανάπτυξης, χρειάζεται κάτι πολύ πιο απαιτητικό από εύηχα συνθήματα. Χρειάζεται κράτος δικαίου. Ίδιους κανόνες για όλους. Διότι μόνο τότε η προστασία του τοπίου θα γίνει υπόθεση της κοινωνίας και όχι προνόμιο εκείνων που έχουν τη δύναμη να την ερμηνεύουν κατά το δοκούν.