Παίκτες και διαλεγόμενοι

Όταν δύο άνθρωποι συνομιλούμε, συνήθως προσέχουμε τις λέξεις ο ένας του άλλου, αλλά είναι συχνό το να μιλάμε μόνο ως αφορμή για να εκφράσουμε ένα συναίσθημα.

Το παραπάνω μπορεί να το κάνουμε τόσο με τους φίλους όσο και με τους αγνώστους με τους οποίους συναλλασσόμαστε σε ένα κατάστημα, επομένως είναι πολύ σημαντικό να αντιδράμε διαφορετικά, ανάλογα με το αν ο άλλος χρειάζεται απάντηση όχι τόσο στα λεγόμενά του αλλά στο συναίσθημά του.

Όταν λοιπόν κάποιος μιλάει, το κάνει σε δύο επίπεδα ταυτόχρονα: το ένα αφορά το περιεχόμενο (π.χ. τι συνέβη, τι σκέφτεται, τι θέλει) και το άλλο το συναίσθημα του. Τόνος, παύσεις, επιλογές λέξεων, αντιφάσεις μεταξύ ομιλίας και γλώσσας του σώματος – όλα είναι μια πλήρης νοημάτων ροή παράλληλη με αυτή των λέξεων. Για να αναγνωστεί το δεύτερο επίπεδο απαιτείται κάποια ικανότητα, αλλά ένα ασφαλές κριτήριο, που συνήθως εφαρμόζουμε, είναι το τι συναίσθημα μεταφέρεται σε εμάς κατά τη συνομιλία. Σε περίπτωση αντίφασης, είναι δύσκολο να καταλάβουμε τι προέχει από τα δύο, το λεκτικό ή το συναισθηματικό νόημα και ποιος ο λόγος της αντίφασης.

Η απόκρισή μας θα αστοχεί όταν αντιμετωπίζουμε κάθε δήλωση των άλλων ως πρόσκληση για παροχή πληροφοριών ή συμβουλών, στην περίπτωση που επιζητούν να μοιραστούν συναισθήματα χωρίς να το δηλώνουν ρητά, αλλά και αντίστροφα, αν απλώς επικυρώνουμε τα συναισθήματά τους όταν το πραγματικά αναζητούν την πρακτική συμμετοχή ή έστω τη συνεργασία μας πάνω σε ένα πρόβλημα τους.

Αν το συναισθηματικό επίπεδο είναι έντονο, η απάντηση μόνο στο νοηματικό επίπεδο θα ισοδυναμεί με παραμέληση του άλλου και η συζήτηση θα γίνει παράξενη, επίπεδη ή ακόμα και ενοχλητική, όπως η μουσική από δύο όργανα με διαφορετικό κούρδισμα.

Πέραν αυτών όμως, υπάρχουν και όσοι θέλουν απλώς να κυριαρχήσουν με την τελευταία λέξη ή συναίσθημα και δεν ακούνε καμία απάντηση σε οποιοδήποτε επίπεδο και αν δοθεί. Δεν επιδιώκουν κατανόηση ή συναισθηματικό συντονισμό, ούτε την επίλυση προβλημάτων, αλλά την κυριαρχία, συνήθως λόγω ανασφάλειας, θέλοντας να έχουν την τελευταία λέξη, το εντονότερο ή το γνησιότερο συναίσθημα ή την καλύτερη εξήγηση από σένα. Εδώ, η απάντησή σου δεν εκλαμβάνεται ως πληροφορία ή ως συναίσθημα, παρά ως η κίνησή σου σε ένα παιχνίδι. Αν προσφέρεις λογική, θα κλιμακώσουν συναισθηματικά, αν προσφέρεις ενσυναίσθηση θα την ερμηνεύσουν ως αδυναμία σου, αν δείξεις απλώς ψυχραιμία θα κατηγορηθείς για αδιαφορία.

Οι παραπάνω παίκτες αλλάζουν διαρκώς και μονομερώς το επίπεδο επικοινωνίας, από το νοητικό στο συναισθηματικό και πίσω. Στην περίπτωση αυτή, που συχνά συναντούμε και σε δημόσιους διαλόγους, όπου ο ένας παίζει σκληρή μάχη ένας προς έναν ενώ ο άλλος επιχειρεί διάλογο, η επικοινωνία είναι χαμένη από χέρι και δεν υπάρχει τρόπος επαναφοράς της. Στην περίπτωση αυτή, η μοναδική απόκριση που σώζει κάπως τους θιασώτες του διαλόγου είναι η άρνηση απόκρισης.