Το κερκυραϊκό dna της φιλοξενίας

Για την Κέρκυρα όμως είναι κάτι περισσότερο. Είναι η στιγμή που το νησί συναντά τον εαυτό του. Οι ξενιτεμένοι επιστρέφουν, οι παραθεριστές πολλαπλασιάζονται, οι προσκυνητές συρρέουν, τα χωριά γεμίζουν φωνές και τα πανηγύρια απλώνονται σχεδόν σε κάθε γωνιά του νησιού. Για λίγες ημέρες η καθημερινότητα υποχωρεί μπροστά στη χαρά της συνάντησης. Δεν πρόκειται μόνο για μια θρησκευτική γιορτή αλλά για μια συνολική επιβεβαίωση ενός τρόπου ζωής.

Η Κέρκυρα έχει μάθει να γιορτάζει συλλογικά. Οι Φιλαρμονικές, η λιτανεία, το πανηγύρι, το τραπέζι, η παρέα, η αυλή και η πλατεία αποτελούν κομμάτια της ίδιας αφήγησης. Δεν είναι τυχαίο ότι οι μεγάλες θρησκευτικές εορτές εδώ σπάνια περιορίζονται στον ναό. Ξεχύνονται στους δρόμους και στις γειτονιές, γίνονται κοινωνικό γεγονός, αφορμή να ξαναβρεθούν οι άνθρωποι και να ανανεώσουν τους δεσμούς τους.

Ίσως γι' αυτό ο επισκέπτης νιώθει πως βρίσκεται σε έναν τόπο που δεν υποδύεται τη φιλοξενία αλλά τη ζει. Η εικόνα αυτή θυμίζει αναπόφευκτα τους ομηρικούς Φαίακες. Στη ραψωδία θ της Οδύσσειας (σ.σ. ευκαιρίας δοθείσης), ο Αλκίνοος παρουσιάζει έναν λαό που αγαπά τα ζεστά λουτρά, τα λινά ενδύματα, τα συμπόσια, τους χορούς, τη μουσική και, πάνω απ' όλα, την περιποίηση του ξένου. Έναν λαό που θεωρεί τη φιλοξενία στοιχείο της ταυτότητάς του και όχι απλή κοινωνική υποχρέωση.

Βεβαίως, η αρχαιολογία δεν έχει δώσει τα ευρήματα που θα επέτρεπαν να ταυτίσουμε ιστορικά τη χώρα του Αλκινόου με τη σημερινή Κέρκυρα. Οι Φαίακες παραμένουν περισσότερο ποιητικό παρά ιστορικό υποκείμενο. Κι όμως, οι κοινωνίες δεν κληρονομούν μόνο αίμα και πέτρες. Κληρονομούν συμπεριφορές, συνήθειες, αισθητικές και τρόπους συμβίωσης. Η πολιτισμική συνέχεια δεν αποδεικνύεται πάντοτε με ανασκαφές· αποτυπώνεται συχνά στον τρόπο που οι άνθρωποι αντιλαμβάνονται τη ζωή.

Ίσως η πιο πειστική απόδειξη της συγγένειας της Κέρκυρας με τη χώρα των Φαιάκων να μην κρύβεται κάτω από το χώμα αλλά πάνω του. Στον τρόπο που το νησί εξακολουθεί να γιορτάζει, να υποδέχεται τον ξένο και να μετατρέπει μια μεγάλη θρησκευτική εορτή σε συλλογική εμπειρία χαράς. Σε μια εποχή όπου ο τουρισμός συχνά μετατρέπει τους τόπους σε σκηνικά, η Κέρκυρα εξακολουθεί, ευτυχώς, να θυμίζει πως η φιλοξενία είναι πρωτίστως πολιτισμός.